Regulacje prawne
W polskim prawie nie ma regulacji wprost odnoszących się do wywiadu gospodarczego, natomiast istnieje szereg aktów prawnych dotyczących dwóch obszarów mających istotny wpływ na prowadzenie wywiadu gospodarczego, a mianowicie:
  • uregulowania dotyczące pozyskiwania informacji,
  • uregulowania dotyczące ochrony informacji.
Pozyskiwanie informacji
Wśród aktów prawnych dotyczących pozyskiwania informacji należy wymienić przede wszystkim:
  • Ustawę z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej.
    Ustawa precyzuje konstytucyjny zapis art. 61 o prawie obywateli do informacji o działaniach władz publicznych. Ustawa nakazuje organom władzy państwowej (i innym podmiotom) udostępniać każdą informację o sprawach publicznych tj. informację publiczną (art.1, ust.1). Informacje winny więc również udostępniać organy samorządów gospodarczych i zawodowych, podmioty reprezentujące zgodnie z odrębnymi przepisami Skarb Państwa, podmioty reprezentujące osoby prawne albo osoby prawne samorządu terytorialnego oraz podmioty reprezentujące inne państwowe jednostki organizacyjne albo jednostki organizacyjne samorządu terytorialnego. Obowiązek ujawniania informacji i ich udostępniania ciąży także na podmiotach reprezentujących inne osoby lub jednostki organizacyjne, które wykonują zadania publiczne lub dysponują majątkiem publicznym oraz na osobach prawnych, w których Skarb Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub samorządu gospodarczego albo zawodowego mają pozycję dominującą. Do udostępniania informacji publicznej zobligowane są również związki zawodowe i ich organizacje oraz partie polityczne. Zgodnie z ustawą prawo do informacji publicznej obejmuje uprawnienie do niezwłocznego uzyskania takiej informacji, zawierającej aktualną wiedzę o sprawach publicznych. Na prawo do informacji publicznej składają się uprawnienia do: uzyskania informacji publicznej, w tym informacji przetworzonej, wglądu do dokumentów urzędowych, dostępu do posiedzeń kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów.
  • Ustawę z dnia 9 kwietnia 2010 roku o udostępnianiu informacji gospodarczej i wymianie danych gospodarczych.
    Ustawa definiuje informację gospodarczą i reguluje m.in. działalność biur informacji gospodarczej. Można przyjąć, iż Biura Informacji Gospodarczej (BIG) są specyficznymi wywiadowniami, a jednocześnie bazami danych, które dostarczają określonych informacji. W Polsce funkcjonują trzy Biura Informacji Gospodarczej:
    • Biuro Informacji Gospodarczej InfoMonitor S.A.;
    • Krajowy Rejestr Długów Biuro Informacji Gospodarczej S.A.;
    • Rejestr Dłużników ERIF Biuro Informacji Gospodarczej S.A.
    Zgodnie z ustawą przedmiotem działalności BIG może być wyłącznie pośrednictwo w udostępnianiu informacji gospodarczych polegające na:
    • przyjmowaniu informacji gospodarczych od wierzycieli;
    • przechowywanie tych informacji przez biuro;
    • ujawnianie tych informacji (w odpowiedzi na zapytanie).
    W rozumieniu ustawy informacja gospodarcza to:
    • informacja o terminowym spłaceniu zobowiązań płatniczych (informacja pozytywna);
    • informacja o niespłaconych długach (informacja negatywna);
    • informacja o posłużeniu się podrobionym lub cudzym dokumentem.
    Informacja może dotyczyć przedsiębiorcy lub konsumenta. Dane, które składają się na informację gospodarczą o przedsiębiorcy to: nazwa firmy, siedziba firmy, KRS, NIP, REGON, imiona i nazwiska wspólników i członków zarządu, przedmiot działalności. Informacja gospodarcza dotycząca konsumenta obejmuje: imiona i nazwisko, adres, PESEL, seria i numer dowodu osobistego.
  • Ustawę z 29 sierpnia 1997 roku Prawo bankowe.
    Na podstawie przepisów tej ustawy funkcjonują dwa rejestry kredytowe utworzone przez Związek Banków Polskich i banki: system Biura Informacji Kredytowej S.A. i System Bankowy Rejestr (w Związku Banków Polskich). Biuro Informacji Kredytowej jest specyficzną wywiadownią gospodarczą. Zasoby informacyjne BIK służą zarówno bankom jak i klientom. W BIK można uzyskać informację: ile klient ma zobowiązań, jakie to są zobowiązania, czy terminowo obsługuje zobowiązania, jakie jest prawdopodobieństwo spłaty kredytu.
  • Ustawę z dnia 15 września 2000 roku – Kodeks spółek handlowych.
    Zawiera szereg przepisów nakazujących składanie rozmaitych informacji sądowi rejestrowemu. Duże znaczenie dla pozyskiwania informacji miała nowelizacja kodeksu spółek handlowych dokonana ustawą z dnia 18 października 2006 roku o zmianie ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym oraz niektórych innych ustaw. Nałożyła obowiązek publikowania na stronach internetowych spółek kapitałowych informacji o firmie, siedzibie, adresie spółki, ale także oznaczenie sądu rejestrowego, w którym przechowywana jest dokumentacji spółki oraz numer, pod którym spółka jest wpisana do rejestru, numer identyfikacji podat¬kowej i wysokość kapitału zakładowego. Szczególne znaczenie posiada tu informacji na temat sądu rejestrowego oraz numer w rejestrze sądowym, gdyż sama spółka musi wprost wskazać, gdzie znajduje się komplet informacji na temat jej funkcjonowania.
  • Ustawę z dnia 6 lipca 2001 r. o usługach detektywistycznych.
    Ustawa określa zasady wykonywania działalności gospodarczej w zakresie usług detektywistycznych, prawa i obowiązki detektywów oraz zasady i tryb nabywania uprawnień do wykonywania usług detektywistycznych. Definiuje na czym polegają usługi detektywistyczne, a mianowicie, iż są to czynności polegające na uzyskiwaniu informacji o osobach, przedmiotach i zdarzeniach, realizowane na podstawie umowy zawartej ze zleceniodawcą. Ustawa pozwala detektywom na wykonywanie szeregu działań z zakresu wywiadu gospodarczego, a w szczególności:
    • zbieranie informacji dotyczących majątku, zdolności płatniczych oraz wiarygodności w stosunkach gospodarczych osób i jednostek organizacyjnych;
    • zbieranie informacji dotyczących bezprawnego wykorzystywania w działalności gospodarczej nazw handlowych i znaków towarowych, nieuczciwej konkurencji oraz ujawnienia wiadomości stanowiących tajemnicę handlową;
    • poszukiwanie mienia;
    • zbieranie informacji w sprawie, w której toczy się postępowanie karne, postępowanie w sprawach o przestępstwa skarbowe i wykroczenia skarbowe i inne, jeśli w toku postępowania można zastosować przepisy prawa karnego.
  • Ustawę z dnia 20 sierp¬nia 1997 roku o Krajowym Rejestrze Sądowym.
    Krajowy Rejestr Sądowy daje możliwość uzyskania informacji o każdym przedsiębiorcy podlegającemu obowiązkowi wpisu do KRS w formie odpisu, wyciągu lub odpowiedniego zaświadczenia w kilkudziesięciu ekspozyturach Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego na terenie całego kraju. Składa się z trzech osobnych rejestrów, w których prowadzi się spis: przedsiębiorców, stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej, dłużników niewypłacalnych. KRS pełni dwie zasadnicze funkcje: informacyjną i legalizacyjną. Funkcja informacyjna polega na tym, że KRS stanowi ogólnopolską bazę danych o podmiotach uczestniczących w obrocie gospodarczym. Funkcja legalizacyjna polega na tym, że dopiero wpis do rejestru pozwala na dokonywanie dalszych czynności prawnych (często jest to jednoznaczne z uzyskaniem osobowości prawnej).
  • Ustawę z dnia 6 grudnia 1996 roku o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów.
    Przepisy tego aktu prawnego ustanowiły rejestr zastawów jako bazę informacji o zastawionych przedmiotach. Przedmiotem zastawu rejestrowego mogą być rzeczy ruchome oraz zbywalne prawa majątkowe, a w szczególności:
    • rzeczy oznaczone co do tożsamości;
    • rzeczy oznaczone co do gatunku, jeżeli w umowie zastawniczej określona zostanie ich ilość oraz sposób wyodrębnienia od innych rzeczy tego samego gatunku;
    • zbiór rzeczy ruchomych lub praw, stanowiący całość gospodarczą, choćby jego skład był zmienny;
    • wierzytelności;
    • prawa na dobrach niematerialnych;
    • prawa z papierów wartościowych.
    Rejestr zastawów wraz z dokumentami złożonymi do rejestru jest jawny. Odpisy z rejestru zastawów, stanowiące dowód wpisu, a także zaświadczenia o braku wpisu zastawcy lub przedmiotu zastawu wydawane są na wniosek każdego, kto tego zażąda.
  • Ustawę z dnia 29 września 1994 roku o rachunkowości.
    Zgodnie z treścią tej ustawy obowiązkowi zgłoszenia do rejestru sądowego podlega sprawozdanie finansowe oraz sprawozdanie z działalności spółki w danym roku obrachunkowym. Przepis ten, w powiązaniu z zasadą jawności akt rejestrowym, stwarza możliwość w pełni legalnego pozyskiwania informacji o stanie majątku i interesów spółki.
Ochrona informacji
Wśród aktów prawnych dotyczących ochrony informacji należy wymienić przede wszystkim:
  • Ustawę z 16 kwietnia 1993 roku o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Ustawa wylicza przykładowe czyny nieuczciwej konkurencji, a wśród nich również czyn polegający na naruszeniu tajemnicy przedsiębiorstwa. Zgodnie z przepisem art. 11 ustawy przez tajemnicę przedsiębiorstwa rozumie się nieujawnione do wiadomości publicznej informacje techniczne, technologiczne, organizacyjne przedsiębiorstwa lub inne informacje posiadające wartość gospodarczą, co do których przedsiębiorca podjął niezbędne działania w celu zachowania ich poufności.
  • Ustawę z 5 sierpnia 2010 roku z o ochronie informacji niejawnych. Zastąpiła ona ustawę o tej samej nazwie z dnia 22 stycznia 1999 roku. Określa zasady i organizację ochrony informacji niejawnych w Polsce, a w szczególności:
    • zasady ochrony informacji niejawnych;
    • klasyfikację informacji niejawnych;
    • zasady przetwarzania informacji niejawnych;
    • tryb postępowania sprawdzającego;
    • zasady przeprowadzania szkolenia w zakresie ochrony informacji niejawnych;
    • zasady bezpieczeństwa osobowego;
    • zasady działania kancelarii tajnych;
    • zasady bezpieczeństwa teleinformatycznego i przemysłowego.
  • Ustawę z dnia 29 sierpnia 1997 roku o ochronie danych osobowych. Ustawa o ochronie danych osobowych ma na celu przede wszystkim chronić osoby fizyczne, których dane osobowe są lub mogą być przetwarzane przez różne podmioty, instytucje, organizacje.

    Ustawa określa:
    • zasady przetwarzania danych osobowych osób fizycznych;
    • prawa osób fizycznych, których dane osobowe są lub mogą być przetwarzane w zbiorach danych;
    • organy ochrony danych osobowych;
    • kompetencje Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych;
    • zasady zabezpieczania danych osobowych;
    • zasady rejestracji zbiorów danych osobowych;
    • zasady przekazywania danych osobowych do państwa trzeciego.
Wywiad Gospodarczy
PODSTAWY
W PRZEDSIĘBIORSTWIE
NA ŚWIECIE